أبو علي سينا

170

قراضه طبيعيات ( فارسى )

ص 66 س 5 - « نشف » ، نشف به خود كشيدن جامه خوى را و كاغذ سياهى را و حوض آب را ( منتهى الأرب ) . ص 67 س 1 - « متفتت » ، فتّ ، مثلثة ، پراكنده . تفتيت ، شكسته و ريزه شدن ( منتهى الأرب ) . ص 67 س 3 - « آهن » ( در دو موضع ) ، چنين است صريحا در هر سه نسخه و آن خطاست و صواب « زر » است زيرا وزن مخصوص سيماب 6 / 13 است و وزن مخصوص آهن 7 / 7 و مؤلّف خود پيش ازين بدين امر در صفحهء 55 - 56 اشاره كرده است . ص 67 س 7 - « و ديگر فلزات همه بسنك كمترند . . . » ، جز طلاى سفيد ( پلاتين ) كه وزن مخصوص آن 5 / 21 باشد . ص 67 س 8 ببعد - « خواجه ابو ريحان اين همه رصد كرده است . . . تا بحقيقت بداند . » جرج سارتن در تأليف بسيار نفيس خود « مقدمه بر تاريخ علوم » ( متن انگليسى ج 1 ص 698 ) گويد : « علماى اسلامى علاقهء بسيار در تعيين وزن مخصوص « 1 » نشان داده‌اند [ ابو ريحان ] بيرونى اين سنت را پيروى و وزن مخصوص هجده « 2 » جوهر و فلز را با صحّت و درستى قابل ملاحظه تعيين كرده . » و نيز همان مؤلّف گويد ( ايضا ج 2 ص 26 ) : « استعمال قانون ارشميدس در تعيين وزن مخصوص‌ها در نزد مسلمين كه علاقهء خاص بارشميدس و علماى علم حيل ( مكانيك ) عصر ائتلاف فرهنگ يونانى با فرهنگ خارجى ( هلنيستيك ) پيدا كردند مورد توجه قرار

--> ( 1 ) - The determination of specific gravity . ( 2 ) - در بعض مآخذ شانزده ( مترجم ) .